Wykorzystanie wizerunku innych osób w świetle prawa

W kontekście zdjęć trzeba też zwrócić uwagę na możliwość publikowania przez nas wizerunków innych osób. Przede wszystkim trzeba zauważyć, że zgodnie z ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. Zezwolenie nie jest wymagane, jeżeli osoba ta otrzymała ustalone wynagrodzenie za pozowanie. Kwestię zapłaty za tego typu zlecenia możemy w tym miejscu pominąć, bo jest to obecnie raczej marginalny aspekt w przypadku podkastingu. Można jedynie dodać, że nawet, jeśli model albo modelka otrzymali wynagrodzenie za zdjęcie z ich wizerunkiem, nie możemy tego zdjęcia wykorzystywać w sposób dowolny, tym bardziej w sposób sprzeczny z założeniami sesji zdjęciowej. Jeśli sesja była wykonana w ramach promocji podkastu, nie będziemy mogli tych zdjęć przekazać na przykład partii politycznej w celu prowadzenia przez nią kampanii.

Możliwość wykorzystania wizerunku na fotografiach

W tym kontekście trzeba wyróżnić dwie sytuacje: kiedy to my jesteśmy autorem zdjęcia z wizerunkiem innej osoby oraz kiedy taka fotografia jest autorstwa kogoś innego. Jeśli mówimy o drugim z tych przypadków, to zakładając, że autor takiego zdjęcia wykorzystuje je zgodnie z prawem, sytuacja nie powinna być skomplikowana. To właśnie on powinien dopełnić wszystkich formalności z osobą, która jest na zdjęciu przedstawiona, aby móc następnie zezwolić nam na wykorzystanie takiej fotografii na nasz użytek. Tym samym nas będzie najczęściej w tym przypadku obciążać wyłącznie konieczność uzyskania zgody na korzystanie ze zdjęcia, czy to na zasadach nabycia majątkowych praw autorskich, czy też na zasadach licencji niewyłącznej albo wyłącznej. Oczywiście to wszystko pod warunkiem, że twórca fotografii rozpowszechnia ją zgodnie z prawem.

W przypadku zdjęć naszego autorstwa albo tych, które zostały nam przekazane przez gości podkastu, powinniśmy natomiast co do zasady pozyskać zgodę na rozpowszechnienie wizerunku osób, które na nich są. Większość z podkasterów taką zgodę uzyskuje, prosząc gości o to, aby przesłali swoje zdjęcia do promocji podkastu albo poprzez wykonanie sesji zdjęciowej z udziałem tych osób. Jeśli nawet nasz gość nie wyrazi takiej zgody wprost, to w większości przypadków będziemy mogli mówić tu o zgodzie wyrażonej w sposób dorozumiany, jeśli prześle nam takie zdjęcie w tym właśnie celu.

Zgoda na publikację wizerunku 

Warto wiedzieć, że co prawda do uzyskania zgody na publikację wizerunku nie jest potrzebne spełnienie żadnych szczególnych przesłanek ani dochowanie innych formalności, co oznacza, że taką zgodę możemy otrzymać także ustnie czy też zgoda ta może wynika z kontekstu przekazania nam zdjęcia w określonym celu, ale jednak jej posiadanie jest regułą i jest wymagane. Aby mieć pewność, że zgoda obejmuje wszystkie elementy, na których nam w danej sytuacji zależy, warto ją sformalizować, utrwalić i dookreślić. Za zgodę bez wyraźnego zakresu można uznać najczęściej już samo przesłanie nam zdjęcia przez naszego gościa w celu promocji danego odcinka podkastu. Jeśli jednak wyraźnie sprecyzujemy, na co chcemy mieć zgodę, gdzie chcemy użyć zdjęcia (na przykład, czy ewentualnie będziemy zamieszczać je z innymi zdjęciami z naszego podkastu), sytuacja staje się jasna dla obu stron od samego początku i nikt nie będzie mógł nam postawić zarzutu, że na dane wykorzystanie wizerunku zgody już nie wyrażał.

Zawarcie umowy, a zgoda na wykorzystanie wizerunku

Jeśli o naszym podkaście myślimy naprawdę profesjonalnie i chcemy mieć pewność, że nawet jeśli nasz gość rozmyśli się i stwierdzi, że jednak nie chce już dłużej wyrażać zgody na zamieszczanie jego zdjęcia w materiałach promujących nasz produkt, najlepszym zabezpieczeniem będzie zawarcie umowy, a przynajmniej uzyskanie wyraźnego oświadczenia o tym, na jakich warunkach wyraża on zgodę na wykorzystywanie swojego wizerunku i jaki ta zgoda ma zakres. Oczywiście, nie musi być tak, że treść takiej umowy czy oświadczenia wyjdzie od naszego gościa – możemy być jej autorem i przedstawić tam nasze warunki publikacji. Jeśli w takim dokumencie zapiszemy, że możemy wykorzystywać zdjęcie bezterminowo w celu promocji podkastu, zamieszczać je w materiałach promujących podkast, to ewentualna zmiana zdania przez naszego gościa nie będzie miała co do zasady dla nas znaczenia, bo będziemy mieli wiążącą obie strony umowę. Ważne jest też to, że nawet jeśli nasz gość skutecznie odwoła taką zgodę to taka sytuacja będzie dotyczyła co do zasady możliwości tworzenia kolejnych treści z wykorzystaniem tego wizerunku – te już stworzone powinny być bezpieczne.

Kiedy nie potrzebujemy zgody na wykorzystywanie wizerunku?

Pozostając przy wizerunku, trzeba też podkreślić, że nieco odmiennie kwestia przedstawia się wtedy, kiedy mamy to szczęście, że będziemy rozmawiać z osobą powszechnie znaną albo przynajmniej będziemy o takiej osobie mówić. Zgodnie z ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych zezwolenia na wykorzystanie wizerunku nie wymaga rozpowszechnianie wizerunku:

  1. osoby powszechnie znanej, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych, zawodowych;
  2. osoby stanowiącej jedynie szczegół całości, takiej jak zgromadzenie, krajobraz, publiczna impreza.

Bez wchodzenia w prawne definicje, które i tak finalnie nie dadzą jednoznacznej odpowiedzi (trudno jest jednoznacznie stwierdzić, kogo należy uznać za osobę powszechnie znaną), można ten wyjątek ująć następująco. Osobą powszechnie znaną jest niekoniecznie ktoś znany wszystkim. Wystarczy, jeśli będzie powszechnie znany danej grupie odbiorców. Istotne jest także to, że zdjęcie musi dotyczyć sfery zawodowej, w szczególności działań politycznych, społecznych i zawodowych. Bez wyraźnej zgody takiej osoby nie możemy więc publikować fotografii z jej wizerunkiem, jeśli dotyczą one kwestii prywatnych. Istotne jest jednak to, że te podstawy prawne do wykorzystania wizerunku nie mogą być uznawane za nieograniczone. Oznacza to, że jeśli chcielibyśmy wykorzystać takie zdjęcie dla przykładu w reklamie jakiegoś produktu to powinniśmy już mieć osobną zgodę, gdyż w innym przypadku możemy naruszyć dobra osobiste osoby, której wizerunek dotyczy. Trzeba też pamiętać, że takie zdjęcie musi być wykonane przez nas, żebyśmy mogli nim dysponować – w każdym innym przypadku dotyczyć nas będą regulacje ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych dotyczące utworu i praw autorskich do niego.