Wykorzystywanie utworów, a prawa autorskie

W bezpośrednim związku z prawem cytatu pozostają też kwestie dotyczące tak zwanej domeny publicznej. Przede wszystkim trzeba podkreślić, że nie jest to termin ustawowy, jednak ma on w zasadzie jednoznaczną definicję. Domeną publiczną są utwory, z których możemy korzystać w zasadzie bez ograniczeń wynikających z praw autorskich. Trzeba też wiedzieć, że domenę publiczną można podzielić na dwa obszary. Po pierwsze, będą w niej dzieła, do których prawa autorskie majątkowe na skutek zdarzeń przewidzianych w ustawie wygasły. Po drugie, w domenie publicznej znajdą się także utwory, których twórcy sami decydują, że chcą zrezygnować z części przysługujących im praw autorskich, czyli tak zwane Creative Commons.

Wygaśnięcie praw autorskich

Jeśli chodzi o kwestie dotyczące wygaśnięcia praw autorskich, to przedstawiają się one zgodnie z ustawą następująco: z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie autorskie prawa majątkowe gasną z upływem lat siedemdziesięciu:

  1. od śmierci twórcy, a do utworów współautorskich – od śmierci współtwórcy, który przeżył pozostałych;
     
  2. w odniesieniu do utworu, którego twórca nie jest znany – od daty pierwszego rozpowszechnienia, chyba że pseudonim nie pozostawia wątpliwości co do tożsamości autora lub jeżeli autor ujawnił swoją tożsamość;
  3. w odniesieniu do utworu, do którego autorskie prawa majątkowe przysługują
    z mocy ustawy innej osobie niż twórca – od daty rozpowszechnienia utworu, a gdy utwór nie został rozpowszechniony – od daty jego ustalenia;
  4. w odniesieniu do utworu audiowizualnego – od śmierci najpóźniej zmarłej
    z wymienionych osób: głównego reżysera, autora scenariusza, autora dialogów, kompozytora muzyki skomponowanej do utworu audiowizualnego;
  5. w odniesieniu do utworu słowno-muzycznego, jeżeli utwór słowny i utwór muzyczny zostały stworzone specjalnie dla danego utworu słowno-muzycznego – od śmierci później zmarłej z wymienionych osób:autora utworu słownego albo kompozytora utworu muzycznego.

Jak liczyć czas trwania praw autorskich?

Co więcej, warto wiedzieć, że jeżeli bieg terminu wygaśnięcia autorskich praw majątkowych rozpoczyna się od rozpowszechnienia utworu, a utwór rozpowszechniono w częściach, odcinkach, fragmentach lub wkładkach, bieg terminu liczy się oddzielnie od daty rozpowszechnienia każdej z wymienionych części. Czas trwania autorskich praw majątkowych liczy się w latach pełnych następujących po roku, w którym miało miejsce zdarzenie, od którego zaczyna się bieg terminów. Wynika z tego, że jeśli chodzi o materiały, które mogą być potencjalnie wykorzystane w marketingu, ustawowa domena publiczna będzie jeszcze przez dłuższy czas miała marginalne znaczenie.

Możliwość zrzeczenia się praw autorskich przez twórcę

Jeśli chodzi o twórców, którzy sami rezygnują z części przysługujących im praw, to przede wszystkim trzeba zwrócić uwagę na to, że takiej rezygnacji nie można domniemywać. Nie będzie ona wynikać z faktu, że twórca zamieścił swoje dzieło w internecie i nie ograniczył do niego dostępu, przez co każdy może je pobrać. Zrzeczenie się lub ograniczenie praw autorskich musi być przez twórcę określone wprost. Innymi słowy, jeśli na stronie danego artysty będą zamieszczone informacje, na jakich zasadach można z jego twórczości nieodpłatnie korzystać, to w takim właśnie zakresie będziemy mogli jego dzieła wykorzystać w marketingu. Jakiekolwiek szersze użycie takich utworów będzie już naruszać prawa autorskie twórcy.

Ostatecznie także w przypadku domeny publicznej powinniśmy wskazać twórcę danego dzieła, chyba że nie da się go ustalić. Tak będzie niemal zawsze, gdy mowa o ustawowej domenie publicznej i w większości przypadków, gdy mowa o dobrowolnej rezygnacji przez twórcę z przysługujących mu praw.