Jeszcze zaledwie kilkanaście lat temu wielu przedsiębiorców traktowało markę głównie jako element marketingu, a kwestie prawne związane z nazwą firmy czy logo schodziły na dalszy plan zwłaszcza w niewielkich przedsiębiorstwa. W praktyce oznaczało to, że firmy bardziej inwestowały w reklamę, rozpoznawalność i relacje z klientami, nie zabezpieczając podstawowego elementu swojej tożsamości, a to brandu. Dziś rynek wygląda inaczej. Konkurencja jest większa i coraz częściej dochodzi do czynów nieuczciwej konkurencji jak chociażby kopiowanie pomysłów, nazw i identyfikacji wizualnej innych przedsiębiorców.

Z perspektywy prawa brak rejestracji znaku towarowego oznacza, że przedsiębiorca ma bardzo ograniczone możliwości reagowania na takie sytuacje. Samo używanie nazwy lub logotypu w obrocie gospodarczym nie daje pełnej ochrony i często nie wystarcza w sporze z inną firmą. Rejestracja znaku towarowego porządkuje sytuację prawną, daje wyłączne prawo do używania danego oznaczenia i realne narzędzia do obrony marki. Właśnie dlatego ochrona znaku coraz częściej traktowana jest jako element bezpieczeństwa biznesowego, a nie zbędna formalność.

Oczywiście proces rejestracji znaku nieodzownie wiąże się z kosztami w postaci opłat urzędowych. Niemniej tutaj z pomocą przychodzą dotacje na znaki towarowe oraz wzory przemysłowe w ramach programu SME Fund 2026, o czym opowiem Ci w dalszej części artykułu.

 

Czym jest SME Fund 2026

W pierwszym rzędzie warto wiedzieć, że SME Fund 2026 to unijny program wsparcia, którego celem jest ułatwienie przedsiębiorcom ochrony własności przemysłowej, w szczególności ochronę marki. Program realizowany jest przez Urząd Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO), czyli urząd odpowiedzialny za rejestrację unijnych znaków towarowych i wzorów przemysłowych. W praktyce progom SME Fund ma zachęcić mniejsze firmy do podejmowania działań prawnych w zakresie ochrony marki, które często były odkładane z powodów finansowych.

Istotą programu jest refundacja części opłat urzędowych poniesionych w związku z rejestracją znaku towarowego lub wzoru przemysłowego. Trzeba jednak jasno wskazać, że nie jest to dotacja wypłacana z góry ani rabat obniżający koszt rejestracji w momencie płatności. Przedsiębiorca ponosi pełny koszt opłat urzędowych, a następnie – po spełnieniu warunków programu – otrzymuje zwrot określonej części tychże wydatków. Chcąc ubiegać się o uczestnictwo w programie SME Fund 2026 warto znać mechanizm jego działania, aby uniknąć nieporozumień lub rozczarowań.

Kto może skorzystać z programu SME Fund 2026?

Rzeczą, która zapewne Cię nurtuje jest informacja, kto może skorzystać z programu SME Fund 2026? Otóż, program SME Fund 2026 skierowany jest dla mikro, małych lub średnich przedsiębiorstw prowadzących działalność gospodarczą na terenie Unii Europejskiej. Kryteria kwalifikacyjne są stosunkowo szerokie i obejmują zdecydowaną większość firm działających w Polsce. Program nie jest ograniczony do określonych branż ani do firm innowacyjnych czy technologicznych czy startupów. Może z niego skorzystać zarówno jednoosobowa działalność gospodarcza, jak i spółka prawa handlowego, o ile spełnia definicję mikro, małego lub średniego przedsiębiorcy. Natomiast zgodnie z ustawą Prawo przedsiębiorców:

1. mikroprzedsiębiorca to przedsiębiorca, który w co najmniej jednym roku z dwóch ostatnich lat obrotowych spełniał łącznie następujące warunki:
   1. zatrudniał średniorocznie mniej niż 10 pracowników oraz
   1. osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz z operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 2 milionów euro, lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 2 milionów euro;
2. mały przedsiębiorca to przedsiębiorca, który w co najmniej jednym roku z dwóch ostatnich lat obrotowych spełniał łącznie następujące warunki:
   1. zatrudniał średniorocznie mniej niż 50 pracowników oraz
   1. osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz z operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 10 milionów euro, lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 10 milionów euro; i który nie jest mikroprzedsiębiorcą;
3. średni przedsiębiorca to przedsiębiorca, który w co najmniej jednym roku z dwóch ostatnich lat obrotowych spełniał łącznie następujące warunki:
   1. zatrudniał średniorocznie mniej niż 250 pracowników oraz
   1. osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz z operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 50 milionów euro, lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 43 milionów euro; i który nie jest mikroprzedsiębiorcą ani małym przedsiębiorcą;

Warto wiedzieć, że wsparcie w ramach omawianego programu trafia bezpośrednio na rachunek bankowy przedsiębiorcy, a nie do pośredników czy instytucji finansujących. Niemniej wsparcie przyznawane jest jednorazowo w ramach danej edycji programu dla konkretnego przedsiębiorcy. W efekcie wsparcie może być rozłożone na pomoc przy rejestracji więcej niż jednego znaku towarowego lub wzoru przemysłowego. Dzięki temu mechanizm działania programu jest stosunkowo przejrzysty.

Jednocześnie program wymaga staranności formalnej, ponieważ Urząd opiera się na dokumentach i danych przedstawionych we wniosku, a wszelkie nieścisłości mogą mieć wpływ na dalszy przebieg procedury oraz przyznanie dotacji lub odmowę.

Wysokość i forma dotacji w SME Fund 2026

Jeżeli Twój wniosek złożony w ramach programu SME Fund 2026 zostanie pozytywnie rozpatrzony, to otrzymasz bon w wysokości 700 euro. Bon ten jest przyznawany konkretnemu przedsiębiorcy jednorazowo w danej edycji programu. Dlatego może być użyty na większą liczbę znaków towarowych lub wzorów przemysłowych, jednakże do górnej kwoty 700 euro. 

W ramach programu SME Fund 2026 można uzyskać:

1. zwrot 75% opłat urzędowych za zgłoszenie znaku towarowego, opłat za dodatkowe klasy na szczeblu Unii Europejskiej;
2. zwrot 75% opłat urzędowych za zgłoszenie znaku towarowego, opłat za dodatkowe klasy w Urzędzie Patentowym Rzeczypospolitej Polskiej;
3. zwrot 50% podstawowych opłat za zgłoszenie znaku towarowego, opłat za wyznaczenie i późniejszych opłat za wyznaczenie, poza UE.

Jednak wszystko powyższe do maksymalnej kwoty 700 euro. Trzeba mieć na uwadze fakt, że co do zasady urząd zwraca części opłat urzędowych, a to ułamkowo jak powyżej, jednakże nie zwraca więcej niż do maksymalnej kwoty 700 euro, na którą jest przyznawany bon dotacyjny.

Znaczenie momentu zgłoszenia znaku towarowego

Rzeczą istotną jest fakt, że jednym z najważniejszych elementów programu SME Fund jest jego ścisłe powiązanie z momentem poniesienia kosztów związanych ze zgłoszeniem znaku towarowego lub wzoru przemysłowego. Otóż program przewiduje zwrot wyłącznie tych opłat, które zostały wniesione po przyznaniu bonu. Jeżeli zgłoszenie znaku towarowego nastąpi wcześniej niż dzień przyzywania bonu, to opłaty urzędowe poniesione przed tą datą nie zostaną zaliczone do zwrotu w ramach programu.

Z perspektywy przedsiębiorcy bywa to trudne do zaakceptowania, zwłaszcza gdy istnieje obawa, że ktoś inny zarejestruje podobną nazwę lub logotym do jego brandu. Niemniej takie są zasady działania programu, a to najpierw pozyskać bon dotacyjny, a następnie zgłosić znak towarowy lub wzór przemysłowy uiszczając od tegoż stosowne opłaty urzędowe i dopiero wystąpić o zwrot tychże opłaty w ramach programu.

W praktyce warto wiedzieć, że możliwe jest przygotowanie całego zgłoszenia znaku towarowego lub wzoru wcześniej i złożenie go natychmiast po uzyskaniu decyzji o przyznaniu wsparcia. Takie podejście pozwala pogodzić bezpieczeństwo marki z zasadami programu.

Czy program SME Fund 2026 jest skomplikowany w praktyce?

Bazując na powyższym można pokusić się o stwierdzenie, że na tle innych programów unijnych, program SME Fund 2026 uchodzi za stosunkowo prosty jeżeli chodzi o uczestnictwo w nim. Procedura programu jest krótka, liczba wymaganych dokumentów niewielka, a sam wniosek nie wymaga skomplikowanych analiz ekonomicznych. Mimo to  znaczna część przedsiębiorców ocenia program jako niełatwy. Źródłem tej opinii nie jest jednak o tyle poziom formalizmu, który także i w programie SME Fund 2026 jest nieunikniony, lecz specyfika działania programu oraz jego powiązanie ze zgłoszeniem znaku towarowego lub wzoru przemysłowego. W efekcie nawet pomimo braku skomplikowanej procedury uczestnictwa w programie można nie uzyskać bonu dotacyjnego lub nie uzyskać zwrotu ze środków w ramach tegoż bonu, nawet jak jest on przyznany.

Dlaczego przedsiębiorcy tracą dotację mimo spełnienia warunków?

Jednym z największych zaskoczeń dla przedsiębiorców jest fakt, że dotacja może przepaść nawet wtedy, gdy firma spełnia wszystkie formalne kryteria programu. W praktyce jedną z najczęstszych przyczyn utraty refundacji są błędy proceduralne, a nie brak uprawnień do udziału w SME Fund. Program działa według ściśle określonych zasad, w których nie ma miejsca na elastyczne podejście czy indywidualną ocenę sytuacji przedsiębiorcy.

Urząd nie analizuje intencji ani motywów działania przedsiębiorcy. W efekcie dla Urzędu nie ma znaczenia czy błąd został popełniony nieświadomie, czy wynikał z pośpiechu. Liczy się wyłącznie zgodność z regulaminem programu. Jeżeli któryś z etapów procedury SME Fund zostanie wykonany w niewłaściwym momencie albo w niewłaściwej kolejności, prawo do refundacji przepada.

Niektórzy przedsiębiorcy rozpoczynają procedurę SME Fund, nie mając jeszcze jasno określonego znaku towarowego lub wzoru przemysłowego ani przemyślanej strategii co do ochrony marki. Formalnie jest to dopuszczalne, ale w praktyce bywa problematyczne, gdyż po przyznaniu bonu dotacyjnego czas zaczyna odgrywać kluczową rolę, bowiem bon można wykorzystać w określonych czasie z możliwością jednokrotnego przedłużenia.

W efekcie, jeżeli dopiero na tym etapie okazuje się, że znak wymaga istotnych zmian albo wiąże się z ryzykiem prawnym, przedsiębiorca może nie zdążyć złożyć zgłoszenia w okresie ważności bonu. W takiej sytuacji dotacja przepada, mimo że została przyznana.

Warto wiedzieć, że w przypadku SME Fund możliwości naprawy błędów są bardzo ograniczone. W praktyce, jeżeli koszt został poniesiony zbyt wcześnie lub zgłoszenie znaku nastąpiło przed przyznaniem bonu, program nie przewiduje żadnego mechanizmu korekty. Co więcej, w jednej edycji przedsiębiorca ma ograniczoną pulę wsparcia, a niewłaściwe jej wykorzystanie może oznaczać utratę całej edycji programu.

W związku z powyższym uczestnictwo w programie SME Fund wymaga szczególnej ostrożności i planowania. Błędy proceduralne są zazwyczaj nieodwracalne i mają konsekwencje finansów.

Jak praktycznie podejść do uczestnictwa w programie SME Fund 2026?

Z praktycznego punktu widzenia najlepsze efekty osiągają firmy, które traktują program SME Fund jako element większej strategii ochrony marki, a nie jako jedyny powód do podjęcia działań w tym zakresie. W efekcie dobrze przygotowany znak towarowy lub wzór przemysłowy, poprzedzone ewentualnymi badania zdolności rejestrowej; przemyślany zakres ochrony oraz poprawnie przygotowana dokumentacja – tak w zakresie uczestnictwa w programie, jak i w zakresie zgłoszenia znaków towarowych lub wzorów przemysłowych –  sprawiają, że sam proces ubiegania się o bon dotacyjny w ramach programu SME Fund, jak również rozliczenie kosztów w postaci opłat urzędowych; przebiega sprawnie i bez komplikacji.

Kluczowe znaczenie ma zrozumienie, że w SME Fund liczy się po pierwsze kolejność zgłoszonych wniosków, gdyż w praktyce program jest do wyczerpania się środków. Po drugie liczy się termin ważności bonu dotacyjnego, w którym przedsiębiorca winien dokonać zgłoszenia znaku towarowego lub wzoru przemysłowego i uiścić stosowne opłaty urzędowe. Dlatego przedsiębiorcy, którzy przygotują się odpowiednio wcześniej do uczestnictwa w programie i ochrony swojej marki, mają bezpieczniejszą pozycję, niż przedsiębiorcy, którzy działają na zasadzie ad hoc.  

Podsumowanie

Program SME Fund 2026 to realna szansa na obniżenie kosztów w zakresie ochrony marki dla mikro, małych lub średnich przedsiębiorców. W efekcie dla firm, które planują rozwój i chcą zabezpieczyć swoją markę na lata, program SME Fund może być wartościowym wsparciem finansowym.